آن نيست ، و قانونى نداريم كه آدمى را از خطاى در باره مواد حفظ كند ، و تنها چيزى كه آدمى را از خطا حفظ مىكند مراجعه به اهل بيت معصوم ( ع ) است ، پس راهى جز مراجعه به آنان وجود ندارد » . « 1 » گفتار فوق نيز شاخه اى از منطق مىباشد كه نام آن مغالطه است و علت مغالطه بودن آن اين است كه صاحب اين گفتار خواسته است با اين بيان خود و اخبار آحاد و يا مجموع آحاد و ظواهر ظنى كتاب را حجت كند ، و اثبات نمايد كه به اين دليل اخبار آحاد و ظواهر كتاب حجت است در حالى كه اين دليل سخن از عصمت امامان و مصونيت كسانى دارد كه پيرو سخنان معصوم باشند ، و معلوم است كه اين مصونيت وقتى به دست مىآيد كه معلوم و يقينى شود كه فلان حديث كلام امام است و از امام يا رسول خدا ( ص ) صادر شده ، و نيز يقين شود كه مراد امام از اين كلام چه معنايى است ؟ و اخبار آحاد چنين اخبارى نيست براى اينكه ما يقين نداريم كه تك تك اين احاديث از امام ( ع ) صادر شده ، هم صدورش ظنى است و هم دلالتش ، و همچنين ظواهر كتاب و هر دليل ديگرى كه دلالتش ظنى باشد ، و وقتى معيار در مصونيت ماده يقينى باشد پس چه فرقى هست بين ماده يقينىاى كه از ائمه ( ع ) گرفته شده باشد ، و بين ماده يقينى كه از مقدمات عقلى به دست آمده باشد ، هيات قياس را هم كه خود گوينده قبول داشت ، پس ناگزير است منطق را بپذيرد . و اينكه گفت : « بعد از اين همه اشتباه ، ديگر براى آدمى اعتماد و يقينى به مواد عقلى حاصل نمىشود » اولا سخنى است بى دليل و ثانيا خود آن نيز مقدمه اى است عقلى ، و برهانى است اقترانى ، به اين شكل : « آنچه مردم بدان نياز دارند در قرآن هست ، و هر كتابى كه چنين باشد بى نياز كننده از غير خودش است ، پس قرآن بى نياز كننده از غير خودش مىباشد » . 6 - بعضى ديگرشان گفته‌اند : « تمامى آنچه كه نفوس بشرى و جانها و دلها نيازمند به آن است در گنجينه قرآن عزيز نهفته و در اخبار اهل بيت عصمت ( ع ) مخزون است ، با اين حال ديگر چه حاجت به نيم خورده كفار و ملحدين داريم ؟ » . جواب از اين اشكال اين است كه احتياج ما به منطق عين احتياجى است كه ما در خود اين گفتار مشاهده مىكنيم و مىبينيم كه اين گفتار به صورت يك قياس اقترانى منطقى تشكيل يافته ، و در آن موادى يقينى استعمال شده ، چيزى كه هست از آن جهت كه در آن مغالطه اى شده نتيجه سويى ببار آورده و آن اين است كه : « با داشتن كتاب و سنت حاجتى به

--> ( 1 ) بيان الفرقان ج 1 ص 6 - 5 و المنطق ص 52 .